Οστεοαρθρίτιδα

Η οστεοαρθρίτιδα (OA) είναι μια από τις συχνότερες παθήσεις των αρθρώσεων αφού προσβάλλει ένα σημαντικό τμήμα των ασθενών της μέσης και προχωρημένης ηλικίας προκαλώντας πόνο και μειωμένη ποιότητα ζωής (Bennell et al, 2005). Πρόκειται για εκφυλιστική πάθηση που συντελείται αργά, με την πάροδο του χρόνου και αφορά κυρίως μικρές αρθρώσεις των χεριών, της σπονδυλικής στήλης, των ισχίων και των γονάτων. Ουσιαστικά πρόκειται για προοδευτική απώλεια του αρθρικού χόνδρου, μια ολισθηρή και μαλακή επιφάνεια που καλύπτει τα άκρα των οστών και επιτρέπει την ομαλή κίνηση της άρθρωσης μειώνοντας την τριβή.

Στην οστεοαρθρίτιδα ο αρθρικός χόνδρος παρουσιάζεται φθαρμένος ή καταστραμμένος, με αποτέλεσμα οι αρθρικές επιφάνειες να μην εφάπτονται σωστά επηρεάζοντας την ομαλή κίνηση της άρθρωσης.  Στα πρώτα στάδια της οστεοαρθρίτιδας, οι φθορές του χόνδρου είναι περιορισμένες και τα συμπτώματα του ασθενή είναι ήπια. Προοδευτικά όμως ο χόνδρος καταστρέφεται εντελώς με αποτέλεσμα τα οστά της άρθρωσης να έρχονται σε επαφή και ο ασθενής να εμφανίζει έντονα συμπτώματα κυρίως πόνου, διόγκωσης και παραμόρφωσης της άρθρωσης.

Η βλάβη στο χόνδρο είναι η αρχή μιας αλυσιδωτής αντίδρασης που επηρεάζει όλα τα μέρη της άρθρωσης. Σε χρόνιες καταστάσεις, στην προσπάθεια του οργανισμού να περιορίσει τον εκφυλισμό της προσβεβλημένης άρθρωσης, παρουσιάζεται αύξηση του ιστού των οστών σχηματίζοντας μικρά κομμάτια γύρω από την άρθρωση (οστεόφυτα) δημιουργώντας παραμόρφωση. Ο αρθρικός θύλακας (ο οποίος έχει ως στόχο την λίπανση της άρθρωσης με αρθρικό υγρό) μπορεί να γίνει παχύτερος και να χάσει την ελαστικότητά του. Η μεμβράνη που καλύπτει το εσωτερικό του αρθρικού θυλάκου (αρθρικός υμένας) μπορεί να παρουσιάσει φλεγμονή (οίδημα, ερυθρότητα, θερμότητα και πόνο) και να σχηματιστούν κρύσταλλοι στο αρθρικό υγρό. Το ίδιο μπορεί να συμβεί και σε τένοντες και συνδέσμους γύρω από την άρθρωση που πάσχει. Ακόμα και οι μύες γύρω από την άρθρωση μπορεί να ατροφήσουν λόγω της μειωμένης χρήσης τους που προκαλείται από τον έντονο πόνο. Επειδή ο χόνδρος δεν έχει νευρικές απολήξεις, ο οστεοαρθριτικός πόνος προέρχεται κυρίως από το οστό και τη φλεγμονή του αρθρικού υμένα. Βαθμιαία ακολουθεί πλήρη εκφύλιση και παραμόρφωση με στένωση του διαστήματος μεταξύ των οστών που αποτελείται η άρθρωση και σημαντικό περιορισμό της κινητικότητας. Η διάγνωση γίνεται με μεθόδους διαγνωστικής απεικόνισης (ακτινογραφία, μαγνητική τομογραφία) και με εξετάσεις αίματος για να καθοριστούν τα επίπεδα φλεγμονής στο σώμα.

 

Οστεοαρθρίτιδα γόνατος

Οι άνθρωποι με οστεοαρθρίτιδα (ΟΑ) του γόνατος συνήθως παραπονούνται για πόνο και απώλεια της λειτουργικότητάς τους (Fautrel et al, 2005; Fransen, McConnell & Bell, 2003). Στα πρώιμα στάδια της νόσου, ο πόνος είναι διακοπτόμενος και ως επί το πλείστον συνδέεται με την υπέρχρηση (Fransen et al, 2003). Καθώς η οστεοαρθρίτιδα φτάνει σε προχωρημένο στάδιο, ο πόνος μπορεί να εμφανίζεται κατά την ηρεμία και κατά τη διάρκεια της νύχτας. Ένα άλλο συνοδευτικό σύμπτωμα είναι η ακαμψία, με αποτέλεσμα ο ασθενής να έχει δυσκολία στην κίνηση, ειδικά μετά από μια περίοδο ανάπαυσης.

Τα συμπτώματα της οστεοαρθρίτιδας του γόνατος μπορεί να παραμείνουν αμετάβλητα για πολύ καιρό, να επιδεινώνονται βραδέως, να βελτιώνονται προσωρινά ή να χειροτερεύουν ταχύτατα σε σημείο τέτοιο που ο  ασθενής να καθίσταται ανάπηρος από το σύστοιχο κάτω άκρο μέσα σε λίγα μόνο έτη από την έναρξη της νόσου.

Αν και οποιαδήποτε άρθρωση του σώματος μπορεί να επηρεαστεί από οστεοαρθρίτιδα, η άρθρωση του γόνατος είναι η πιο συχνά εμπλεκόμενη. Οι αιτίες της ποικιλομορφίας στη φυσική εξέλιξη της νόσου δεν έχουν ακόμη διευκρινισθεί, αν και υπάρχουν παράγοντες που ενοχοποιούνται για την ταχύτερη επιδείνωση της νόσου, όπως το ιστορικό καπνίσματος, η κάκωση, η παχυσαρκία ή οι αυξημένες επαναλαμβανόμενες φορτίσεις των αρθρώσεων (επιβαρυντικές δραστηριότητες π.χ. ανεβοκατέβασμα σκαλοπατιών, μεταφορές βάρους) (Brandt, Dieppe & Radin, 2009).

Οι άνθρωποι με προοδευτική αύξηση των συμπτωμάτων της οστεοαρθρίτιδας του γόνατος παρουσιάζουν αυξημένη δυσκολία στην εκτέλεση καθημερινών λειτουργικών δραστηριοτήτων. Τελικά, η χρόνια οστεοαρθρίτιδα του γόνατος οδηγεί σε μείωση της φυσικής κατάστασης και σε περιορισμό των δραστηριοτήτων της καθημερινής ζωής (Fransen et al, 2003). Διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες συνιστούν να μην επιλέγεται η φαρμακευτική θεραπεία ως η αρχική συντηρητική θεραπεία για τα άτομα με οστεοαρθρίτιδα (Jordan et al, 2003).

Η άσκηση ως θεραπεία μπορεί να αποτελέσει μέρος της θεραπευτικής παρέμβασης ενός φυσιοθεραπευτή. Στόχος των προγραμμάτων άσκησης σε ασθενείς με οστεοαρθρίτιδα γόνατος μπορεί να είναι  η αύξηση της δύναμης και του εύρους κίνησης των αρθρώσεων καθώς και η βελτίωση της αερόβιας ικανότητας. Επιπλέον, μπορεί να εφαρμοστεί είτε άμεσα είτε έμμεσα ή σε κατ’ οίκων εξατομικευμένο πρόγραμμα (Jordan et al., 2003; Bischoff & Roos, 2003).

Εκτός από τις ασκήσεις, ένα πρόγραμμα φυσιοθεραπείας περιλαμβάνει την εκπαίδευση και ενημέρωση των ασθενών σχετικά με την οστεοαρθρίτιδα και τις στρατηγικές αντιμετώπισης (Bennell et al, 2005; Jordan et al, 2003, VanBaar et al, 1999).

Σχετικά με τα αποτελέσματα της θεραπευτικής άσκησης, έχει αποδειχθεί η ευεργετική επίδραση για τον πόνο και τη φυσική λειτουργία σε άτομα με οστεοαρθρίτιδα γόνατος (Fransen et al, 2003). Η θεραπευτική άσκηση φαίνεται να μειώνει τον πόνο και να βελτιώνει τη φυσική λειτουργία. Υπάρχουν, ωστόσο, ελάχιστα στοιχεία που να παρέχουν χρήσιμες κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με το βέλτιστο είδος άσκησης (VanBaar et al, 1999). Ασκήσεις μέσα σε ομάδα φαίνεται να έχουν τα ίδια καλά αποτελέσματα όπως οι ατομικές (Brady et al, 2000). Τόσο η υψηλή ένταση όσο και η χαμηλή ένταση αερόβιων ασκήσεων βελτιώνει τη λειτουργική κατάσταση, τον πόνο, το βάδισμα και την αερόβια ικανότητα σε άτομα με οστεοαρθρίτιδα γόνατος (Brosseau, MacLeay, Robinson, Wells & Tugwell, 2003).

Η στήριξη του γόνατος με νάρθηκα μπορεί να είναι ένα χρήσιμο εργαλείο για την μείωση του οιδήματος και της φλεγμονής στο γόνατο, περιορίζοντας τις φορτίσεις που δέχεται η άρθρωση και την επώδυνη κίνηση. Επίσης παρέχουν σταθερότητα του γόνατος, διορθώνουν και ευθυγραμμίζουν τις δυνάμεις που δέχεται η άρθρωση και βελτιώνουν την ισορροπία. Η χρήση τους για μεγάλο χρονικό διάστημα δεν ενδείκνυται καθώς περιορίζεται η δύναμη του τετρακεφάλου μυός (Arya & Vijay, 2013).

Η τοπική εφαρμογή πάγου μπορεί να ανακουφίσει από τον πόνο και να μειώσει την φλεγμονή. Συστήνεται παυσίπονη φαρμακευτική αγωγή εάν τα συμπτώματα επιμένουν και τοπική εφαρμογή αναλγητικής κρέμας (Arya & Vijay, 2013).

Παρακάτω παρουσιάζονται οι οδηγίες και οι μορφές συντηρητικής θεραπείας όπως περιγράφονται στην βιβλιογραφία.

α) Εξήγηση της κατάστασης και καθησυχασμός. Όταν οι ασθενείς μαθαίνουν ότι έχουν αρθρίτιδα, βλέπουν την αναπηρική καρέκλα. Είναι βασικό να αποβάλλουν αυτή τη λανθασμένη αντίληψη και να ενστερνιστούν μια θετική προσέγγιση.

β) Βοηθήματα όπως μπαστούνια, βακτηρίες ή περπατούρα, είναι χρήσιμα σε ασθενείς με οστεοαρθρίτιδα των κάτω άκρων. Ένα ψηλό κάθισμα είναι καλύτερο για ασθενείς με απώλεια κάμψης ισχίων και γονάτων.

γ) Ασκήσεις για να διατηρηθεί η μυϊκή μάζα και η κινητικότητα της άρθρωσης. Η φυσιοθεραπεία βοηθάει επίσης τους ασθενείς, διότι αφενός διατηρεί ένα λειτουργικό εύρος κίνησης και αφετέρου ενισχύει τη μυϊκή δύναμη κυρίως του τετρακεφάλου. Η ενδυνάμωση αυτή είναι σημαντική καθώς η μυϊκή ατροφία γύρω από το γόνατο μπορεί να οδηγήσει σε αστάθεια της άρθρωσης που δεν μπορεί να διαγνωσθεί υπό κανονικές συνθήκες. Αυτού του τύπου η αστάθεια μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη φορτικών δυνάμεων στην αρθρική επιφάνεια των μηριαίων και κνημιαίων κονδύλων και να επιτείνει τόσο τον πόνο, όσο και την εκφυλιστική διαδικασία.

δ)Φάρμακα κατά διαστήματα, ιδιαίτερα αναλγητικά και μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη. Υπάρχουν στη διάθεσή των ιατρών αναλγητικά και αντιφλεγμονώδη φάρμακα, αλλά πολλά από τα φάρμακα αυτά δρουν και με τους δύο τρόπους. Τα φάρμακα αυτά δεν καταργούν τον πόνο, αλλά τον μειώνουν αποτελεσματικά. Δεν επιδρούν στις αρθρικές επιφάνειες, αλλά περιορίζουν την εμφάνιση της φλεγμονής.

 

Σαββάκης Γιάννης

Φυσιοθεραπευτής